استاد محمد خطیبی زاده
مدرسه جاوید
مدرسه جاويد اولين مدرسه به سبك اروپايي در ايران است در دوره صفويه به وجود آمد. سلطان محمد خدا بنده صفوي براي ايجاد ارتباط كشور ايران با پرتغال در زمان فيليپ دوم كه حاكميت كشورهاي پرتغال و اسپانيا را بر عهده داشت تقاضاي اعزام نماينده سياسي نمود كه در نتيجه كشيشي به نام سيمون موراس كه به زبان فارس آشنا بود به ايران آمد. پادشاه ايران او را به گرمي پذيرفت. او دستور داد وي را به پسرش حمزه ميرزا دروس نجوم و رياضي بياموزد. اين اولين گامي بود كه در جهت توسعه و ترويج علوم اروپايي در ايران برداشته شد. در دوره محدث قاجار در مدرسه از نخستين مدارس جديد به سبك اروپايي بوسيله كشيشان آمريكايي و فرانسوي در ايران تأسيس و راه نفوذ معارف اروپايي در ايران بازتر شد.
مدرسه پركينز
اولين مدرسه را كشيش آمريكايي بنام پركينز در شهر اروميه در اوايل سال 1254 هجري قمري تأسيس كردكه در اين مدرسه علاوه بر تدريس موادي از علوم جديد ، قالي بافي و آهنگري نيز به كودكان تعليم داده مي شد چون اين مدرسه از طرف كليساي آمريكايي و به منظور تبليغ تأسيس شده بود یک نفر مبلغ مسيحي آنرا اداره مي كرد محمد شاه قاجار فرماني مبني بر تاسيس اين مدرسه صادر كرد و در اين فرمان سنت به تدريس مواد تاريخ و جغرافيا و هندسه و حساب كه در ايران آن زمان كمتر بدانها توجه مي شد اظهار تمايل نمود .
مدرسه اوژن بوده
دومين توسط اوژن بوده كشيش فرانسوي در اوايل سال 1255 هجري قمري و اوايل ژانويه 1839 ميلادي در تبريز تأسيس گرديد . مجله يادگار مي نويسد : در تأسيس اين مدرسه نظر (پوره) خیلی بلند بود و مي خواست دارالفنون تأسيس كند و ايرانيان را از هر قوم و مذهب به علوم جديد و زبان فرانسه آشنا سازد. او تمام مخارج مدرسه را خود مي پرداخت و تعداد محصلين مدرسه مزبور به قدري زياد كه ناچار از پذيرفتن همه آنها خود دار نمود . محمد شاه قاجار دستور داد كه او در جلفاي اصفهان نيز به تأسيس مدرسه اي نظير مدرسه تبريز مبادرت نمايد و اطفال مسلمان و کاتولیک و ارمنی را به شاگردی بپذیرد.
دارالفنون
در روزنامه شفق شرح 1313 هجري شمسي استاد محيط طباطبايي راجع به مدرسه دارالفنون نوشته است كه بيست سال پيش ار تأسيس دارالفنون در توكيوي ژاپن و سه سال پس از تأسيس دارالفنون استانبول در تركيه دارالفنون ايران تأسيس گشت و اكنون بيش از 159 سال از عمر آن مي گذرد .
انديشه تأسيس آن از مغز امير كبير سرچشمه گرفته است كه زاييده فكر و تصميم صدر اعظم بزرگ ايران مي باشد . هدف از تأسيس دارالفنون : نظر امير كبير در تاسيس اين مدرسه آشنا ساختن مردم ايران به صنايع و فنون جديد اروپا و انتشار آنها در ايران بوده است . براي اداره كردن اين مدرسه هفت نفر معلم از كشور اتريش و ايتاليا استخدام و پس از ورود معلمين و پايان يافتن كار ساختمان آن مدرسه در روز يكشنبه پنجم ربيع الاول 1268 هجري و قمري سيزده روز پيش از قتل امير كبير بطور رسمي افتتاح شد و سرپرستي آن بر عهده ميرزا محمد علي خان شيرازي وزير امور خارجه ايران محول گرديد . دوره اول مدرسه دارالفنون هفت سال بود، ولي بعداً به پنج سال و بعد از مدرسه تبريز پس از دارالفنون در سال 1275 هجري و شمسي مدرسه اي به سبك دارالفنون كه جنبه نظامي به آن غلبه داشت در تبريز تأسيس گشت .
مدرسه مشيريه
در جلد سوم مرات البلدان آمده است كه مدرسه مشيريه مدرسه اي بود كه در زمان صدارت حاجي ميرزا حسين خان سپهسالار ، محمد حسن خان مشير الدوله بود آن محمد خان اعتماد السطنه براي تدريس زبانهاي خارجه و جغرافيا تأسيس نمود و به مناسبت اينكه لقب حاجي ميرزا حسين خان مشيرالدوله بود آن را مشير به نام نهادند .
دبستان دخترانه چالياس
روزنامه ناصري تبريز در ربيع الاول سال1315 هجري قمري مي نويسد : در آن سال در قريه چالياس از توابع كرمان مدرسه دخترانه اي افتتاح يافت و اين مدرسه را اولين مدرسه دخترانه اي دانسته اند كه در ايران تأسيس شده است . نويسنده تاريخ موسسات تمدني جديد در ايران دكتر حسين محبوبي اين خبر را مورد ترديد قرار داده است
حاج ميرزا حسن رشديه
حاج ميرزا حسن رشديه از بنيانگذاران معارف جديد در ايران محسوب مي شود او بود كه اقدام به تـأسيس به مدرسه جديد نمود مدارسي كه در ايران قبل از او باز شده بود همه متعلق به خواص بود از جمله دارالفنون و مدرسه تبريز و مكتب مشيريه و مدرسه همايون و مدرسه نظام تهران . همه اينها محل تحصيل فرزندان اعيان و اشراف و سرشناسان دستگاه دولتي بودند . در حقيقت رشديه بود كه مدرسه اي براي عامع مردم باز كرد و فرزندان آنها را براي تحصيل پذيرفت .
حاج حسن رشديه در سال 1300 هجري قمري اولين مدرسه ايراني را در ايروان تأسيس كرد اين مدرسه بنام وي نامگذاري شد. رشديه به تشويق ناصرالدين شاه در سال 1306 هجري و قمري نخستين مدرسه ابتدايي عمومي را درمحل شش كلان تبريز تأسيس نمود عمر اين مدرسه يك سال بيشتر نبود، اما ديري نپاييد كه كار رشديه مورد توجه مظفرالدين ميرزا وليعهد قرار گرفت و او دبستان آبرومندي بنام مدرسه رشديه در تهران تأسيس كرد و انجمن امناي مدرسه رشديه را تشكيل داد .
اين پير معارف كه سال¬ها دست اندكار تعليم و تربيت در ايران بود گامهاي مفيد در راه تأسيس مدارس جديد در ايران برداشت كه باعث گرديد عده¬اي از افراد خير و علاقه مند را به راه خود بكشاند. اين عمل باعث شد كه در سال 1315 هجري قمري انجمن معارف به منظور تأسيس مدارس جديد در تهران تشكيل گردد و اين انجمن بنام انجمن تأسيس مكاتيب مليه ايران نامگذاري شود .
دبستان شرف : در سال 1316 هجري و قمري به مديريت ميرزا علي اكبر ناظم الاطباء تأسيس گرديد .
مدرسه مظفريه : در سال 1316 هجري وقمري اين مدرسه به مديريت شيخ مهدي كاشاني افتتاح شد.
مدرسه افتتاحيه : در سال 1316 هجري و قمري اين مدرسه به مديريت مفتاح الملك ايجاد گرديد .
مدرسه علميه : در سال1316 هجري وقمري اين مدرسه به مديريت حاج فخرالسلطنه تأسيس گرديد .
مدرسه سادات : در سال 1316 هجري و قمري به مديريت حاج ميرزا يحيي دولت آبادي تأسيس گرديد.
مدرسه ابتدايي : در سال 1316 هجري و قمري اين مدرسه تحت نظر حاج فخر السلطنه افتتاح و مشغول بكار شد.
مدرسه دانش : در سال 1317 هجري وقمري اين مدرسه به وسيله پرنس ارفع الدوله تأسيس گرديد
مدرسه سعادت بوشهر
در ماهنامه علمي آينده سال دوازدهم شماره 11و12 بهمن اسفند ماه سال 1365 شمسي از قوم مرحوم شيخ عبدالكريم كازروني معروف به سعادت اولين رئيس رسمي معارف بوشهر كه در سالنامه فرهنگ جنوب در سال 1337 شمسي نوشته كه در سال 1317 هجري و قمري حكمران بوشهر و خليج فارس مرحوم احمد خان دريابيگي پس از مراجعت از بندرلنگه و فرو نشاندن شورش كه بوسيله متنفذين آنجا صورت گرفته بود به فكر تأسيس مدرسه اي در بوشهر مي افتد و براي اين منظور از انجمن معارف كه به تازگي در تهران تشكيل شده بود تقاضاي مدير كار آزموده مي كند . انجمن معارف هم بنا به دستور وزير علوم مرحوم محمد حسين كازروني برادر آن زمان كه معلم ادبيات مدرسه افتتاحيه تهران بود انتخاب نموده و در اويل ذيقعده 1317 هجري قمري به بوشهر اعزام مي كند . در ابتدا مرحوم دريابيگي خانه اي براي اين كار اجاره نموده و در اختيار مدير مدرسه قرار داد و تشكيل مدرسه مظفري بوشهر مصادف است با سلطنت مظفرالدين شاه قاجار در حدود 107 سال پيش
انجمن معارف
در سال 1315 هجري قمري جلسه اي به منظور تأسيس مدارس جديد در تهران تشكيل شد بنام (انجمن تأسيس مكاتيب مليه ايران ) كه بعد ها به رسم انجمن معارف موسوم گرديد .
ولي در سال 1319 هجري قمري شوراي عالي معارف جانشين انجمن معارف گشت.
وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه
در 27 ماه شعبان 1327 هجري و قمري مجلس شوراي ملي ايران قانون اداري وزارت معارف و اوقاف و صنايع مستظرفه را تصويب كرد كه بعد از اين تمام مدارس تحت پوشش اين وزارتخانه در آمد . درسال 1329 هجري و قمري تعليمات ابتدايي در ايران اجباري اعلام گرديد و همچنين شرايط سني ورود به مدارس جديد هفت سالگي اعلام گرديد . قانون اداري فرهنگ مصوب 1289 شمسي و قانون اساسي مصوب 1290 شمسي سازمان فرهنگ را متمركز اعلام نمود و دولت مدارس رسمي را در سراسر كشور تأسيس و تحت كنترل خود در آورد و طبق اصل 19 قانون اساسي كليه مدارس ملي ايران دولتي اعلام گرديد. دومين دبستان در جنوب ايران كه با همت مردم در شهر بندرعباس ايجاد گرديد.